Nghệ thuật trong giáo dục STEAM được xem là yếu tố quan trọng nhất tạo nên sự khác biệt của mô hình này. Về bản chất, STEAM phát triển từ STEM – một sáng kiến giáo dục tập trung vào các môn học học thuật nhằm trang bị những kỹ năng thiết yếu cho cuộc sống, đồng thời thúc đẩy cách học tích hợp. Điểm khác biệt cốt lõi giữa STEM và STEAM chính là việc STEAM thừa nhận vai trò thiết yếu của nghệ thuật, trong khi STEM thì không.
Hãy tiếp tục tìm hiểu để thấy rõ vì sao nghệ thuật lại đóng vai trò quan trọng trong một nền giáo dục toàn diện, hoặc truy cập trang giải pháp giáo dục của chúng tôi để khám phá thêm các phương pháp nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh.
Ý tưởng cốt lõi của STEAM là tập trung vào năm lĩnh vực chính: Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering), Nghệ thuật (Arts) và Toán học (Mathematics), đồng thời khuyến khích sự tham gia tích cực và tính liên kết giữa các lĩnh vực này. Mô hình này được phát triển từ STEM, với việc bổ sung chữ “A” đại diện cho Nghệ thuật.
Trong các phần tiếp theo, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu rõ hơn nghệ thuật là gì, vì sao nó quan trọng, và cách nó được tích hợp trong bối cảnh giáo dục STEAM.
“Nghệ thuật” là một khái niệm rộng, bao gồm nhiều lĩnh vực mang tính sáng tạo và biểu đạt khác nhau. Khi mô hình STEAM được hình thành, nghệ thuật đã được Georgette Yakman phân chia thành các nhóm chính như sau:
•
Mỹ thuật (Fine Arts):
Bao gồm các lĩnh vực truyền thống như vẽ, hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh – tập trung vào giá trị thẩm mỹ.
• Nghệ thuật ngôn ngữ (Language Arts): Liên quan đến giao tiếp và sử dụng ngôn ngữ như tiếng Anh, ngoại ngữ, ngôn ngữ ký hiệu và viết sáng tạo.
• Nghệ thuật thể chất (Physical Arts): Gắn liền với vận động cơ thể, ví dụ như khiêu vũ và thể thao.
• Nghệ thuật thủ công (Manual Arts): Tập trung vào kỹ năng thao tác và chế tác, như kiến trúc và thiết kế cảnh quan.
• Giáo dục khai phóng (Liberal Arts): Nhóm rộng nhất, bao gồm các môn như triết học, đạo đức học, xã hội học, lịch sử, chính trị, giáo dục công dân và thần học.trình bày lại chỗ này
Việc hiểu rõ vai trò của nghệ thuật là điều cần thiết để xây dựng một nền giáo dục toàn diện. Các môn học trong lĩnh vực này giúp người học phát triển khả năng sáng tạo, đổi mới, giao tiếp và tư duy sâu sắc. Đồng thời, nghệ thuật còn góp phần nuôi dưỡng sự trân trọng đối với văn hóa.
Những kỹ năng này ngày càng được coi trọng trong môi trường làm việc hiện đại – nơi các vấn đề phức tạp đòi hỏi giải pháp sáng tạo và góc nhìn đa chiều. Đặc biệt, nghệ thuật ngôn ngữ đóng vai trò then chốt trong giao tiếp, còn ngôn ngữ ký hiệu giúp mở rộng khả năng tiếp cận cho nhiều đối tượng hơn.
Trong nhiều trường hợp, yếu tố nghệ thuật chính là điểm tạo nên sự khác biệt, giúp cá nhân hoặc tổ chức nổi bật giữa môi trường cạnh tranh. Sự khéo léo, linh hoạt và khả năng đưa ra ý tưởng độc đáo thường được hình thành và phát triển thông qua việc học nghệ thuật.
Dù vai trò của nghệ thuật là không thể phủ nhận, điểm trọng tâm của STEAM nằm ở việc tích hợp các lĩnh vực. Điều này có thể được hiểu rõ hơn qua chia sẻ nổi tiếng của Steve Jobs:
“Sâu trong ADN của Apple cho thấy rằng chỉ riêng công nghệ là không đủ - chính công nghệ kết hợp với giáo dục khai phóng, kết hợp với nhân văn học, mới mang lại cho chúng ta những kết quả làm rung động trái tim”
Câu nói này phản ánh đúng tinh thần của STEAM. Ví dụ điển hình là nhiếp ảnh – một lĩnh vực kết hợp chặt chẽ giữa nghệ thuật và công nghệ. Nhiếp ảnh hiện đại không chỉ cần máy ảnh mà còn phụ thuộc vào máy tính và màn hình chuẩn để xử lý hình ảnh. Đồng thời, nội dung nhiếp ảnh thường liên quan đến thế giới tự nhiên, từ đó kết nối với khoa học, đặc biệt là sinh học.
Tương tự, nghệ thuật thủ công gắn liền với việc thao tác vật thể, tạo nên sự liên kết rõ ràng với kỹ thuật. Các bài học vẽ kỹ thuật lại là cầu nối giữa nghệ thuật và toán học. Khi hiểu rõ sự giao thoa này, việc triển khai STEAM theo hướng tích hợp sẽ trở nên hiệu quả và tự nhiên hơn.
Việc đưa nghệ thuật vào STEAM không đòi hỏi phải thay đổi toàn bộ chương trình giảng dạy. Giáo viên có thể bắt đầu từ những điều đơn giản như bổ sung các hoạt động sáng tạo vào bài học STEM hiện có, giúp học sinh tiếp cận kiến thức vừa theo hướng phân tích vừa mang tính biểu đạt.
Một số cách triển khai hiệu quả bao gồm:
Đặc biệt, phương pháp học theo dự án (Project-based Learning) rất phù hợp với STEAM. Học sinh có thể xây dựng mô hình, tạo nội dung đa phương tiện hoặc trình bày ý tưởng một cách trực quan trong quá trình khám phá khoa học và kỹ thuật.
Bên cạnh đó, các công cụ lớp học tương tác đóng vai trò hỗ trợ quan trọng. Ví dụ, học sinh có thể phác thảo ý tưởng trên màn hình tương tác ViewBoard hoặc cộng tác xây dựng nội dung qua phần mềm bảng trắng myViewBoard. Điều này giúp kết nối sáng tạo với tư duy kỹ thuật trong một môi trường học tập chung.
Giáo dục STEAM đề cao vai trò của nghệ thuật như một thành phần không thể thiếu. Nghệ thuật giúp người học phát triển sự sáng tạo, tư duy linh hoạt, kỹ năng giao tiếp và khả năng trình bày – những yếu tố quan trọng cho cả học tập và nghề nghiệp tương lai.
Với phạm vi rộng lớn, từ hội họa, nhiếp ảnh đến khiêu vũ, lịch sử hay kiến trúc, nghệ thuật mang đến nhiều cơ hội để giáo viên linh hoạt tích hợp vào bài giảng. Chính sự đa dạng này giúp STEAM trở thành một mô hình giáo dục toàn diện và giàu tính ứng dụng.
