Dự thảo của Bộ GD-ĐT về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và giáo dục theo nhu cầu người học đang thu hút sự quan tâm của phụ huynh. Điểm đáng chú ý là các hoạt động giáo dục tăng cường có thể được tổ chức trong khung thời gian hoạt động giáo dục của nhà trường. Điều này đặt ra yêu cầu phải phân biệt rõ đâu là hoạt động chính khóa, đâu là hoạt động tăng cường và đâu là hoạt động tự nguyện theo nhu cầu.
Trong thực tế, nhiều trường đã đưa các nội dung như kỹ năng sống, ngoại ngữ liên kết, năng lực số, STEM/STEAM vào thời khóa biểu. Vì vậy, nếu thiếu minh bạch, các hoạt động tăng cường rất dễ bị hiểu là bắt buộc hoặc trở thành khoản thu thêm đối với phụ huynh.
STEM/STEAM được nhắc đến cùng với các lĩnh vực như năng lực số, trí tuệ nhân tạo (AI), an toàn không gian mạng, khoa học, công nghệ, tin học và ngoại ngữ. Đây là những năng lực cần thiết trong bối cảnh giáo dục hiện nay.
Tuy nhiên, STEM không nên được hiểu đơn giản là học robot, lắp ráp mô hình hay tổ chức ngày hội khoa học. Theo hướng dẫn của Bộ GD-ĐT, giáo dục STEM là phương thức giúp học sinh học kiến thức khoa học gắn với ứng dụng thực tiễn, biết vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề và hình thành phẩm chất, năng lực.
STEM nên được tích hợp vào các môn học chính khóa như Toán, Khoa học tự nhiên, Công nghệ, Tin học, Vật lý, Hóa học, Sinh học thay vì chỉ xem là hoạt động ngoại khóa hoặc dịch vụ học thêm. Bộ GD-ĐT cũng từng xác định dạy học các môn khoa học theo bài học STEM là hình thức tổ chức chủ yếu trong nhà trường trung học, nội dung cần bám sát chương trình môn học và thực hiện trong thời lượng quy định.
Một tiết học STEM hiệu quả không nhất thiết phải có thiết bị hiện đại. Học sinh có thể làm mô hình lọc nước, thiết kế cây cầu bằng que kem, làm mạch điện đơn giản, chong chóng gió, vườn cây mini hoặc sản phẩm tái chế. Điều quan trọng là các em được quan sát, đặt câu hỏi, thử nghiệm, sửa sai và trình bày ý tưởng.
Qua đó, học sinh không chỉ học kiến thức mà còn rèn tư duy logic, sáng tạo, kỹ năng hợp tác, giao tiếp và giải quyết vấn đề.
Điều phụ huynh lo ngại là STEM có thể được xếp vào thời khóa biểu như một hoạt động gần như bắt buộc, trong khi vẫn phát sinh thêm kinh phí. Nếu không công khai rõ ràng, STEM rất dễ bị hiểu thành một hình thức học thêm hoặc khoản đóng góp bắt buộc.
Vì vậy, khi tổ chức STEM, nhà trường cần minh bạch về mục tiêu, nội dung, thời lượng, người giảng dạy, tài liệu sử dụng và mức thu nếu có. Đồng thời, cần tránh dùng STEM để dạy trước chương trình, luyện thi hoặc nhồi nhét thêm kiến thức các môn chính khóa.
Ở tiểu học, STEM nên là các hoạt động nhẹ nhàng, gần gũi như làm đồ chơi chuyển động, chong chóng gió, vườn cây mini hoặc sản phẩm tái chế. Mục tiêu chính là tạo hứng thú và khơi gợi sự tò mò.
Ở THCS, STEM có thể gắn với các dự án nhỏ như hệ thống tưới cây tự động, mô hình cảnh báo ngập nước, cầu chịu lực hoặc mô hình tiết kiệm điện.
Ở THPT, STEM nên gắn nhiều hơn với định hướng nghề nghiệp, công nghệ, môi trường, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các vấn đề xã hội. Điều này phù hợp với tinh thần Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là giúp học sinh vận dụng kiến thức vào đời sống, phát triển năng lực và có định hướng nghề nghiệp.
Đưa STEM vào nhà trường là hướng đi phù hợp với giáo dục hiện đại. Nhưng STEM chỉ thật sự có ý nghĩa khi được triển khai đúng bản chất: gắn với bài học chính khóa, phù hợp lứa tuổi, coi trọng trải nghiệm và phát triển năng lực học sinh.
STEM cần minh bạch, không áp đặt, không biến thành khoản thu mới và không trở thành một hình thức học thêm trá hình. Nếu làm đúng, STEM sẽ không phải là gánh nặng, mà là cách học sinh động, thực tế và hữu ích, giúp học sinh biết dùng kiến thức để hiểu và giải quyết những vấn đề trong cuộc sống.
